Rokitnik – na co pomaga i jakie ma właściwości zdrowotne?

Rokitnik zwyczajny wspiera odporność, dostarcza dużej ilości witaminy C i pomaga chronić skórę przed przesuszeniem. Najwięcej uwagi poświęca się jego pomarańczowym owocom, olejowi oraz kwasowi omega-7. Sprawdź, na co może pomagać ta roślina, jak ją stosować i kiedy zachować ostrożność.

Rokitnik zwyczajny – co to za roślina?

Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides L.) należy do rodziny oliwnikowatych. Jest ciernistym krzewem lub niewielkim drzewem, które może osiągać do 6 metrów wysokości. Wąskie, srebrzyste liście kontrastują z pomarańczowymi owocami, gęsto przylegającymi do pędów.

Naturalnie występuje w Europie i Azji, zwłaszcza przy wybrzeżach, rzekach oraz na górskich stokach. W Polsce spotyka się go przede wszystkim nad Bałtykiem, przy ujściu Wisły i w Pieninach. Roślina dobrze znosi mróz, suszę oraz zanieczyszczenia powietrza, dlatego bywa sadzona także w ogrodach i na żywopłoty.

Jagody mają kwaśno-gorzki, cierpki smak. Z tego powodu rzadko je się je w całości. Znacznie częściej trafiają do soków, przecierów, dżemów, nalewek, herbat i oleju.

Jakie składniki zawierają owoce rokitnika?

Pomarańczowe owoce dostarczają witamin, minerałów, polifenoli, fitosteroli, aminokwasów oraz nienasyconych kwasów tłuszczowych. Ich skład zmienia się zależnie od odmiany, klimatu, miejsca uprawy i sposobu przetwarzania.

Najbardziej wyróżnia się witamina C. Jej zawartość wynosi zwykle 600–1005 mg w 100 g owoców, choć w różnych opracowaniach podaje się zakres około 120–900 mg. Kwas askorbinowy w rokitniku jest dość stabilny, więc część pozostaje także po obróbce cieplnej. Produkcja zagęszczonego soku może jednak zmniejszyć jego ilość nawet o 50%.

W owocach znajdują się także witaminy E, K, A i witaminy z grupy B, a także potas, magnez, wapń, żelazo, fosfor, cynk i mangan. Cukry proste stanowią około 2–5% masy owoców, dlatego surowiec ma stosunkowo niski indeks glikemiczny.

Rokitnik zwyczajny jest jednym z niewielu naturalnych źródeł kwasu omega-7, czyli kwasu palmitooleinowego.

Olej z miąższu i olej z nasion różnią się proporcjami kwasów tłuszczowych oraz zawartością karotenoidów. Roślina dostarcza między innymi kwasu alfa-linolenowego, gamma-linolenowego, oleinowego i palmitooleinowego. W jej oleju stosunek kwasu linolenowego omega-3 do linolowego omega-6 może wynosić około 1:1.

Na co pomaga rokitnik?

Badania laboratoryjne i część badań klinicznych wskazują, że związki obecne w rokitniku mogą wspierać odporność, ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym oraz prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Nie jest to lek, dlatego preparatów nie należy traktować jako zamiennika terapii zaleconej przez lekarza.

Odporność i ochrona komórek

Witamina C wspiera prawidłową pracę układu odpornościowego i bierze udział w syntezie kolagenu. Polifenole, flawonoidy, karotenoidy oraz tokoferole ograniczają działanie wolnych rodników. Takie połączenie sprawia, że owoce są chętnie wykorzystywane w diecie jesienią i zimą.

Ekstrakty z owoców i liści wykazywały w badaniach in vitro działanie przeciwbakteryjne wobec wybranych drobnoustrojów, między innymi Escherichia coli oraz niektórych paciorkowców. Zaobserwowano także potencjalne działanie przeciwwirusowe, lecz wyniki laboratoryjne nie oznaczają potwierdzonego leczenia infekcji u ludzi.

Serce i naczynia

Fitosterole mogą ograniczać wchłanianie cholesterolu z pożywienia, a nienasycone kwasy tłuszczowe wspierają prawidłowy profil lipidowy. W opracowaniach dotyczących rokitnika opisuje się możliwe zmniejszenie stężenia triglicerydów oraz wsparcie kontroli ciśnienia tętniczego.

Nie należy jednak odstawiać leków na cholesterol lub nadciśnienie na rzecz soku czy oleju. Rokitnik może być dodatkiem do diety, ale jego działanie zależy od dawki, formy preparatu i ogólnego stanu zdrowia.

Skóra i włosy

Kwas omega-7 pomaga utrzymać nawilżenie skóry i ograniczać przeznaskórkową utratę wody. Nienasycone kwasy tłuszczowe wspierają barierę hydrolipidową, a witamina C uczestniczy w tworzeniu kolagenu. Dlatego składniki rokitnika pojawiają się w kremach, serum, szamponach i odżywkach.

Olej z rokitnika stosuje się pomocniczo przy suchej, podrażnionej i dojrzałej skórze. Może wspierać regenerację naskórka po przesuszeniu, działaniu promieni UV lub drobnych uszkodzeniach. Kosmetyki z tym składnikiem wykorzystuje się także przy przesuszonej skórze głowy, łupieżu i łamliwych włosach.

W jakiej formie stosować rokitnik?

Wybór preparatu zależy od celu. Sok i owoce pasują do codziennej diety, natomiast olej częściej wykorzystuje się w pielęgnacji skóry albo jako skoncentrowany produkt spożywczy.

Napar można przygotować z 1–2 łyżek suszonych owoców zalanych szklanką wrzątku. Po około 20 minutach napój nadaje się do przecedzenia. Sok 100% zwykle rozcieńcza się wodą w proporcji 1:3, ponieważ sam jest bardzo kwaśny.

Przy oleju nie ma jednej dawki dla wszystkich. W materiałach dotyczących dolegliwości żołądkowych pojawia się ilość 0,5 łyżeczki, maksymalnie 10 ml, trzy razy dziennie przed posiłkiem. Takie użycie wymaga konsultacji medycznej, szczególnie gdy przyjmujesz leki.

Kiedy rokitnik jest niewskazany?

Preparaty z rokitnika nie są obojętne dla każdego. Ostrożność powinny zachować osoby z alergią, chorobami nerek, zapaleniem trzustki, wątroby lub pęcherzyka żółciowego. Przeciwwskazaniem albo powodem do konsultacji może być także ciąża, planowany zabieg i stosowanie leków wpływających na krzepnięcie.

Kamica żółciowa wymaga rezygnacji z oleju i innych skoncentrowanych preparatów do czasu uzyskania porady lekarskiej. Duże ilości owoców oraz soku nie są wskazane przy skłonności do kamicy nerkowej, ponieważ rokitnik dostarcza dużo witaminy C.

W chorobie wrzodowej olej bywa opisywany jako wsparcie gojenia błon śluzowych, ale u części osób może nasilać zgagę lub ból. Przy wrzodach żołądka i dwunastnicy nie stosuj go samodzielnie. Najbezpieczniej zacząć od niewielkiej ilości produktu spożywczego i obserwować reakcję organizmu.